जडे रहो

कोई गिरा न सकेगा बस तुम जो यहीं करो 

धरती के कण कण से जुडे रहो, जडे रहो

अटल अचल विश्वास, रख अपने आपमें

हो भले अकेले तुम, जहां भी हो खडे रहो

- संदीप भानुदास चांदणे (बुधवार, ३०/६/२०२१)

मखमली तम

मखमली तम सांडले

ओंजळीतून आभाळाने 

आणि शोभा आणली

अतिशीत चांदव्याने

छेडी राग प्रणयाचा

धीट चांदणी नभात

आळविते तेच पुन्हा

कापऱ्या मऊ स्वरात

रानामध्ये पानाआड

अवचितसा कोकिळ

मान उंचावून गातो

विरहाचे गीत मंजूळ

वाटा रस्ते निपचित

कोणी बोलेनासे झाले

अंधाराच्या डोहामध्ये

एकेक घर बुडून गेले

- संदीप भानुदास चांदणे (रविवार, ९ मार्च २०२१)

पुस्तक परिचय - फुले आणि मुले

लॉकडाऊनसारख्या नीरस काळात घरात बसून काय करावे हा प्रश्न दर दोन दिवसांनी वळवाच्या पावसासारखा गडगडत धावत येतो. घरातली कामे, पाककृतींचे प्रयोग, मुलांसोबत खेळ-मनोरंजन, चित्रपट या सगळ्यांचाही काही काळानंतर तिटकारा येतो. घरातली पुस्तकेही परत परत वाचून झालेली असल्यामुळे ती हातातही धरवत नाहीत. काय नवीन करायचं हा प्रश्न सतत छळत असतो. माझंही आजच्या रविवारी असंच झालं. अशातच एक पुस्तक हाती आले. आचार्य अत्रे यांचे "फुले आणि मुले." नावावरूनच लक्षात येतं की हे पुस्तक लहान मुलांसाठी आहे.

आधी कित्येक वेळा वाचलं असलं तरी आता मुलांना वाचून दाखवायच ह्या हेतूने वाचायला घेतलं तर शेवटचं पान वाचूनच खाली ठेवलं. अर्थात, पुस्तक काही मोठं नाही. अगदी लहान-लहान, फाफटपसारा न करता लिहिलेल्या अठरा कथांचा यात समावेश आहे. आचार्य अत्रे यांच्या समर्थ लेखणीचा हा वेगळा पैलू आपल्याला थक्क करून सोडतो.

अतिशय बोलक्या, नेमक्या आणि साध्यासोप्या शब्दांत, मुलांचे भावविश्व उलगडून आपल्या काळजाला हात घालणाऱ्या या सगळ्या कथा आहेत. काही काही कथा वाचताना टचकन डोळ्यातून पाणी आल्याशिवाय राहत नाही. वैयक्तिक माझ्याबाबत बोलायचं झालं तर, 'ए, बाबा रडतोय बघ!' अशा बोलण्यांनी मी भानावर येऊन पुन्हा वाचायला सुरूवात करीत होतो. असं बऱ्याच वेळेस झालं. 

नंतर माझ्या लहान मुलींना ह्यातल्या काही कथा वाचून दाखवल्या. त्यांच्या डोळ्यात पाणी वगैरे आलं नाही पण वाचून झाल्यावर, मधमाशांचं पोळं सुटून माशा सैरभैर व्हाव्यात तसे प्रश्न माझ्यावर कोसळले. त्यांना सांगितलेल्या प्रत्येक कथेतली पात्रं त्यांना खूप आवडली, पुन्हापुन्हा आठवत राहिली. अजून काही दिवस अजून खूप प्रश्न येणार आहेतच.

प्रस्तावनेत पुस्तकातल्या कथांचं, त्यांच्या विषयांचं समर्पक शब्दांत जणू निरूपण केलेलं आहे. आचार्य अत्रेंनी थोडक्यात आपली हे पुस्तक लिहितेवेळीची मनोभूमिका स्पष्ट केली आहे. मुलांविषयी त्यांचा असलेला जिव्हाळा, आपल्या शिक्षकी पेशामुळे मुलांसोबत आलेले अनुभव त्यांबी खुबीने या पुस्तकात वापरले आहेत. सर्व वाचून झाल्यावर नेहमीप्रमाणे आचार्य अत्रेंना मी मनोमन वंदन केले. असे मुलांसाठीचे निर्भेळ लेखन मराठीत पुन्हा आले नाही अशी बोचरी जाणीवही लगेचच झाली.

हे पुस्तक बाळगोपाळांसाठी असले तरी मोठ्यांनी मुलांचा निरागसपणा पुन्हा अनुभवताना आनंद मिळेल यात शंका नाही. मुलांचे निरागस भावविश्व तितक्याच निरागसतेने दाखावणारं हे एक दुर्मिळ पुस्तक आहे. अवश्य मिळवून वाचा. इतके वाचल्याबद्दल धन्यवाद.

- संदीप चांदणे (रविवार, २/५/२०२१)

आश्वस्त सुबह

आश्वस्त सुबह

थकी दोपहरी के साथ

अंगडाई भरती सांज के सायें लिए

रात के मौन मलमली आंचलसे मुझे बांधे हुए

फिरसे मिलने के लिए पुरवाई पर एक पुकार छोडती है

तब वह पुकार मेरी खालिस मगर एक वीरान जीवनी बन जाती है

जब मेरी जीवनी अपनी करूणामय हाथोंमे लिए तुम पढती हो

और प्रीतभरी अनुपम आंखोंसे उसे संवार लेती हो

तो वह बन जाती है फिरसे

शबनम से सजी हुई

आश्वस्त सुबह

- संदीप भानुदास चांदणे (शुक्रवार, १९/०३/२०२१)

मैं क्या सोचता हूँ

मैं क्या कुछ नही सोचता

ये तुम सोच नही सकती

तुम्हारी सोचको है मर्यादा

अनखिंची अनकही अनसुनी

दुनिया और समाज की सोच से

तुम्हारी सोच मिलनी चाहिए

ये किसीने युगों पहले सोच रखा है

पर आज तक क्यूं इसे ढोया जा रहा है

ये कोई नही सोचता

अब तुम सोच कर देखों

की, मैं भी क्या क्या सोचता हूँ

तुम्हारे लिए, हमारे लिए!

संदीप भानुदास चांदणे (बुधवार, १७/०३/२०२१)

माझे विचार

काय काय विचार करतो मी?

हे तुझ्या विचारातही नसेल

तुझ्या विचारांना आहेत मर्यादा

अस्फुट, अबोल, अनामिक

तुझे विचार मात्र जग आणि समाजाच्या 

विचारांशी जुळले पाहिजेत  

हा विचार युगांपूर्वी कुणीतरी केला आहे 

पण आजही तोच कित्ता गिरवला जातोय  

याचा कुणी विचार केला नाही

आता तू विचार कर

मी काय काय विचार करतो

तुझ्यासाठी, माझ्यासाठी!

संदीप भानुदास चांदणे (सोमवार, ११/०५/२०२६)

आयुष्याचं सोनेरी पान

तुमच्या माझ्या आयुष्यातलं एक पान विरलेलं असतं 

बघता बघता एक वर्ष पुन्हा एकदा सरलेलं असतं

लहान मोठं कसंही असो कडू-गोड आठवणींचं पान

वहीत ठेऊन जपायचं हे, तुमचं माझं ठरलेलं असतं

एकेका टप्प्यावर एकेक पान उगवून येतं, फुलत जातं 

मागे ठेवून अशी पानं आयुष्य पुढेच चाललेलं असतं

तुम्ही, मी, वा आणखी कोणी विसावल्यावर अभिमानाने

ह्यातलंच एखादं तरी हाती, सोनेरी पान धरलेलं असतं

संदीप भानुदास चांदणे (बुधवार, ३१/१२/२०२०)

वाऱ्यावर जसे पान

नीज भरते दिशांत

माझे रिते नीजपात्र

उतरूनि ये अंगणी

जरि हळुवार रात्र

रात्र रात्र जागते

गोड स्वप्नातूनि

धुंद गात राहते

अबोल मौनातूनि

येती कानी दूरून

सूर सारंगीचे छान

मन खाई हेलकावे

वाऱ्यावर जसे पान

पान पान जागते

पाचूच्या बनातूनि

शुभ्र सोनसकाळी

झळाळते दवांतूनि

- संदीप भानुदास चांदणे (मंगळवार, १६/०३/२०२१)