एकली नाव

एकली नाव
दूर सागरी 
परतीचा रस्ता 
लाटांना विचारी 

ऐकेना समुद्र 
काही करून 
वल्हे थकले 
पाण्याशी भांडून 
झुले भयाण 
हिंदोळ्यावरी 
एकली नाव 
दूर सागरी 

वर-खाली 
लाटांचा खेळ 
चालली घाईत 
सांजेची वेळ 
दिसेना किनारा 
झाली बिचारी 
एकली नाव 
दूर सागरी 

दिसला किनारा 
पदर फडफडता 
सूर्य रेंगाळला 
शतदा विनवता 
भरला श्वास 
शिडांच्या उरी 
एकल्या नावेने 
दूर सागरी 

- संदीप भानुदास चांदणे (शुक्रवार, १३/०८/२०१३)

ये रात आयेगी

ये रात आयेगी

फुलो के साथ

महकी हुई

बहकी हुई

सोचा न था

ये रात आयेगी

आई है जैसे

मलमलके आंचलसे

लिपटी बहारोसे

खुशबू की महकी हवाये हो

गाती हुई

मिठे सपनोंकी 

अनोखी दुनियासे

नये सिरेसे 

हात पकडकर मुझको

बुलाती हुई 

ये रात आयेगी

फुलो के साथ

महकी हुई

बहकी हुई

सोचा न था

ये रात आयेगी

- संदीप भानुदास चांदणे (बुधवार, २३/९/२०२६)

बहुतेक

रात्रभर पडत होता

बहुतेक तो रडत होता

आयुष्याच्या कढईमध्ये 

बहुतेक तो कढत होता 

शेवटी उकिरड्यावर दिसला

बहुतेक तो सडत होता 

अंगाअंगी वळ उठले 

बहुतेक तो घडत होता 

मंदिराबाहेर भिकारी वाढले 

बहुतेक तो मढत होता

पापण्या झुकल्या खाली 

बहुतेक अवघडत होता 

आभाळात हात गेले 

बहुतेक धडपडत होता 

- संदीप भानुदास चांदणे (गुरूवार, २/७/२०२६)

माणूस

शिक्षक म्हणजे माणूस 

पोलीस म्हणजे माणूस

वकील म्हणजे माणूस 

डॉक्टर म्हणजे माणूस

इंजिनियर म्हणजे माणूस

मालक म्हणजे माणूस

कामगार म्हणजेही माणूसच

नेता म्हणजे माणूस

मंत्री म्हणजे माणूस 

सरकार म्हणजे अनेक माणसं 

देश म्हणजे अनेकाच्या पलीकडे असलेली माणसं

या सगळ्यात खोच अशी आहे 

एक माणूस दुसऱ्या माणसाच्या 

भल्यासाठी सांगा, खरंच झटणार आहे?

- संदीप भानुदास चांदणे (गुरूवार, ११/६/२०२६)

जुगार

बघा खोल खोल गेलं 

त्याच्या डोळ्यात आभाळ 

विचारात, काळजात 

माजलेलं रान काळं 

भारी लहरी ऋतूकाळ 

त्याला नाही समजत 

जीवा असे तहानभूक

त्याला नाही बसवत 

कसाबसा उचलीत

जाई तो पाय जड

सोन्याच्या उंबऱ्यात 

सांगे तो आपली नड 

जोमात जेव्हा फड

हिरवे शिवार डोलते 

बळीराजा सुखावतो 

यश जुगाराला येते 

- संदीप भानुदास चांदणे (शनिवार २३/५/२०२६)

सावलीचा दवाखाना

काळवंडून गेला आहे
माझ्या सावलीचा चेहरा
काही कळेना!
बोलतही नाही आणि
पूर्वीसारखी हलतही नाही
पूर्वी पळायची भिंतीवरून
पायात घुटमळायची
मागे-मागे धावायची
झोपतानाही सरळ नाही....
कसले-कसले आकार काढायची
आताशा जणू झालीये, बधीर!
गोठून गेल्यासारखी
सदांन् कदा  पलंगाच्या कडेवरच
नाहीतर घालते येरझारा
खोलीतल्या खोलीत
मला तर काळजी वाटते...
आजारी-बिजारी पडली की काय?
दवाखान्यात न्यावं वाटतंय हिला
पण...
सावलीचा दवाखाना असेल?

- संदीप भानुदास चांदणे (बुधवार, ११/०८/२०१०)

तानाजी आन नाथाजी

भोळा व्हता तान्या.

निकं मालकाचं आयकायच आनं तानभूक इसरून राबायचं.

तरीबी, रानात सरळसोट पाळ्या न्हाय घातल्या, आठ दिसांत जोंधळ्यात बैलजोडी न्हाय लपली, म्हातारीची नीट ऊठबस न्हाय केली, आसलं कायबी बागायतदार त्येला बोलणं लावी. म्हातारी तर त्येचा जीव घाईकुतीला आनी. सारक गुडघं चोळ, डोस्क दाब, खुब्याला त्याल लाव. म्हातारी जेवायबी उठू दीना गरीबाला.

मंग त्यो काम सोडून घरलाच गेला.

घरला लहान्या नाथ्यानं सारं आईकलं. तडक गेला बागायतदाराकडं काम मागाय.

बागायतदारानी आदुगर म्हातारीच्याच शेवेत लावला त्येला.

एक पारबी झाला नसल. नाथ्या बागायतदाराकडं आला. "ओ मालक, आईसायेब बोलाना झाल्याती. दुसरं कायतर काम सांगा." बागायतदार चमाकला. लगोलग उठून म्हातारीच्या छपरात गेला.

म्हातारी त्वांड वासून पडल्याली!

बदहाल ओ बेचारा दिल

मलमलो-सुर्ख दामन शब-ए-हयात हमनींद होता है
बदहालो-बेचारा दिल बाद इसके कहीं रोता है

यूंही नही जहांमे तरन्नुम-ए-इश्क दोहराते परवाने
वो कौन है जो दिल में नगमा-ए-जफा लिए सोता है?

तबो-ताब गम-ए-सल्तनत की नसीब आती है
हां, यहीं हाल इक वफा-ए-पेशेदार का होता है

शायर कहलायेगा वो कारकून-ए-कचहरी जो
अपने खर्च-ए-एहसास से नगमे नही पिरोता है

चला चल आसमाँ की खाक-ए-इन्तेहा तक 'रोशन'
कहते है के कोई हबीब-ए-इनायत लिखा ही होता है

- संदीप भानुदास चांदणे (शुक्रवार, १४/१२/२०१८)

आता बास!

मळलेल्या जिंदगीला

न्हाई ठावं न्हानं-धुनं

तिथं पाण्याला भेटाया

कवा जायाचं पांघरून

न्हाई वकुत कळंत

न्हाई वळंक लागत

मऊ गोदडीत माह्या

येऊन कुणीबी शिरतं

तिला कुठंबी टाकावं

कुणी तिच्यावं लोळावं

माह्या मऊ गोदडीनं

किती सोसावं सोसावं

केली व्हती तवा तिला

नव्या नवरीची शोभा

आता चिरगुटं करती

माह्या नावाने शिमगा

गोदडीची सर न्हाई

मऊसूत रजईला

अंग टाकीलं का कुठं?

इचारा पलंगावल्या गादीला

- संदीप भानुदास चांदणे (शुक्रवार, ३/४/२०२६)

उभा मी वाटेवरती

तुझ्या डोळ्यांचे 

काजळ मी आहे

मला जरासे तू

लावून घे ना

तीट म्हणूनी गालावरती 

फुलबागेमधले

मी फूल सुगंधी

मला जरासे तू

माळून घे ना

तुझ्या तिमिरी केसांवरती

मी एक गाणे

युगल, प्रितीचे

मला जरासे तू

गाऊन घे ना

चांदणवर्षावातल्या राती

तुझा मी होईन

पदर भिरभिरता

मला जरासे तू

लपेटून घे ना

तुझ्या शहारत्या अंगाभोवती

काहीही होतो

तुझ्या आवडीचे

मला जरासे तू

सांगून बघ ना

उभा मी तुझ्याच वाटेवरती

- संदीप चांदणे (शनिवार, १९/१२/२०२०)

ऐ इश्क बता

ऐ इश्क बता क्या मेरी हैं खता

क्यूं रूठा अब तक हैं हमसे?

जिस मोडपे तुझसे मिलना चाहे

वही होती मुलाकात है गमसे!

वो गुजरा जमाना आता याद

खोले दिल हम गाया करते

तारोंसे तब सीखा बाते करना

हाल उनका चंदासे पूछा करते

हम दिल को लिए फिरे हाथोंपर

लेकिन ना मिला दिलबर दिलसे!

गलियों कूचो में गूंजी थी

जो आहें भरी थी मनमे

कुछ तो आयेंभी छलकाते

मयके प्यालें रख आंखोंमे

हमनें तो बस जाना के वफा

हैं नाम इबादत का तुझसे!

अब कुछ भी कर जायें 'रोशन'

दिवानो मे गिने हम जायेंगे

दर्द की तर्जपें हमारे नगमें

दुनियावाले तडतपे पायेंगे

प्यासा दिल तो ये चाहे बस

बनके वो घटा हमपर बरसे!

ऐ एश्क बता क्या मेरी है खता

क्यूं रूठा अब तक हैं हमसे?

जिस मोडपे तुझसे मिलना चाहे

वही होती मुलाकात है गमसे!

- संदीप भानुदास चांदणे (रविवार, १५/११/२०२०)

कही दूर जब दिन ढल जाये

उन एक पायरी अजून उतरून खाली आलं आणि झाडाच्या पदराखालून हळूच डोकावून बघू लागलं. कोरड्या फटफ्टीत रस्त्यावरून वाळक्या पालापाचोळ्यांचा घोळका गलका करीत मावळतीकडून धावायला लागला. टेकलेल्या पाठीला आता जाग येत होती. डोळ्यांनी लगेच इकडेतिकडे पाहून वेळेचा अंदाज दिला. हाता पायांनी ताणून देत आळस झटकला आणि उठून बसल्याबरोबर ओठांनी आधी शीळ घातली अन मग गुणगुणायला घेतले सांजेच्या मनाला साद घालणारे आर्त गाणे, "कही दूर जब दिन ढल जाये..."

- संदीप भानुदास चांदणे (शनिवार, २८/२/२०२५)

सरताज

खामोश तुम हो

बेआवाज हूं मैं

बेचैन बदहवास 

परवाज हूं मैं

तुम्हारे ही चर्चे 

जमाने भर में हैं 

हिजरत-ए-वफा 

गमनवाज हूं मैं

बेदखल आंखे

बरसती रही 

फिरभी नाकारा 

बेअंदाज हूं मैं 

यूं तो हुए हैं 

दिवाने कई

सर-ए-आशिक

सरताज हूं मैं 

- संदीप भानुदास चांदणे (शुक्रवार, १३/२/२०२६)

दुनिया

हैं दुनिया कहते जो हैं इसका नाम

नहीं मुझे उस जगह से कोई काम 

हैं दुनिया जहाँ पर हैं इन्सान रहते 

इन्सानियत हैं लेकिन जहाँ बदनाम

ये दुनिया बनी दुनियावालो के दम पर

हैं दुनिया यही जो थी बरसो यही पर

ये दुनिया वाले मगर आते जाते रहेंगे

दुनिया जैसी की तैसी रहेगी यही पर

समझते हैं जो देखी दुनिया हैं हमने

गली गली उन्हे भटकते देखा हैं हमने 

जो नाजो से परदेस जाके भी आये

उन्हे दुनिया से मुंह मोडते देखा हैं हमने

हैं दुनिया ये जैसी नहीं भाती किसीको

हैं अपनी पसंद अलग दुनिया सभीको

आये तो हैं अब ये समझना पडेगा 

हैं दुनिया मगर जिसमें जीना हैं सभीको 

- संदीप भानुदास चांदणे (गुरुवार, १२/२/२०२६)

कारण तो पळ नवाच आहे

सांगीन तुजला पळात एका

नजरेतून मी बरेच काही

बोलायाचे होते आधीच

पण मी बोलू शकलो नाही

युगायु्गांचे नाते तरीही

मजला तो पळ हवाच आहे

तुझ्या अन माझ्या प्रीतीचा

कारण तो पळ नवाच आहे

कितीक दिन अन रात्री साऱ्या

मोजून मी त्या पळात ठेवीन

गुंफून त्या समयाची माला

तुझ्याच कंठी माळून जाईन 

सांगीन तुजला होते माझे

खरोखरीचे प्रेम तुझ्यावर

भरतील पाणी मजनू आणि

रोमिओ, खजील झाल्यावर

मरणाच्या हाताला धरूनी 

कायमचे मी जाण्याआधी

पळ तो जगता यावा म्हणूनि

तो पळ तू घेशील का हाती?

- संदीप भानुदास चांदणे (मंगळवार, १३/१/२०२६)

देहाची तिजोरी - विडंबन

नेहा तर कमजोरी 

भक्तीचाही हात हवा

कुठून झाली बुद्धी देवा?

कुठून झाली देवा?

जातो नीट डोळे मिटूनी

खात शेण-माती

मनी भामट्याच्या का रे

भीती त्या भावांची?

झाकलेल्या पाठीवरती 

वळ का उठावा?

कुठून झाली बुद्धी देवा?

कुठून झाली देवा?

उजेडात होती आई अंधारात बाप

बाप नव्हे तो तर आहे काळा काळा साप

दुष्ट दुश्मनांच्या गल्लीत

एकटा मी भावा

कुठून झाली बुद्धी देवा?

कुठून झाली देवा?

पार्थ आहे मित्र माझा हा मुजोरी

नको नको म्हटले मी शीळ देतो तरी 

घडोघडी चुकांना त्या 

किती पांघरावा?

कुठून झाली बुद्धी देवा?

कुठून झाली देवा?

तुझ्या हातीच रे गार्डा बिंग ना फुटावे

कुणी पाहण्याच्या आधी तिथून मी सुटावे

रस्ता घरी परतण्याचा

लगेच सापडावा

कुठून झाली बुद्धी देवा?

कुठून झाली देवा?

कॉलेजात होतो म्हणून हा असा स्टंट झाला 

आता मात्र लग्नासाठी स्वतःला मुक्त केला

भक्ती आणि आरतीही

करतील माझा हेवा!

त्यांना कळेल देवा आता

त्यांना कळेल देवा

- संदीप भानुदास चांदणे (मंगळवार, ६/१/२०२६)

अकबर बिरबल (बँक व्हिजीट)

अकबर बिरबल (बँक व्हिजीट)

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

[दृश्य: अकबर आणि बिरबल दोघे बँकेच्या समोर गाडी पार्क करून उतरून बँकेच्या आत चालत जात आहेत. बँकेत नेहमी असते तितकीच गर्दी आहे आणि तिथे काम करणाऱ्या सिनियर व्यक्तीला जी एक महिला आहे तिला सर्दी आहे.]

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

स्थळ: बँकेची गजबजलेली शाखा.
काळ: चालून आलेला.
वेळ: साधारण वामकुक्षीची पण सध्या अकबराची आर्थिकदृष्टया अतिशय खराब!

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

पात्रे:
१) अकबर
२) बिरबल
३) बँक कर्मचारी १
४) बँक कर्मचारी २
५) बँकेच्या दरवाजातला सिक्युरिटी कम ऑफिसबॉय
६) बँकेत आलेले काही लोक

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

(बँकेत जायचं आणि काम करवून घ्यायचं हे काम तितकं सोपं नाही जितकं कोंबडी अंड देते. उदाहरण बरंच चुकलेलं आहे पण ते असो, मुद्दा तुम्हाला कळला, नाही का? तर अशाच एका मंगळवारी अकबराच्या पत्रिकेत मंगळ आल्यामुळे त्याचा बँकयोग जुळून आला. काम जरा जरुरीचे असल्यामुळे आणि बँकेच्या शाखेत फोन करून त्यांच्याकडून काम करवून घ्यायचा आधीचा अनुभव अकबर बिरबलच्या गोष्टीतल्या खिचडीसारखा असल्यामुळे, उदाहरण पुन्हा बरंचसं चुकलं पण तुम्हाला मुद्दा कळलाच त्यामुळे तेही एक असोच. अकबर बिरबलाला सोबत घेऊन बँकेत आलेला आहे.)

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

सिक्युरिटी कम ऑफिसबॉय: (अकबराकडे संशयित नजरेने पाहत) काय काम आहे?

अकबर: (आधीच वैतागलेला त्यात सिक्युरिटीने असे दरवाजातच अडवून टोकले त्यामुळे अजून त्रस्त होऊन बिरबलकडे बघतो.) बिरबल. सांग यांना आम्ही का आलोय स्वतः इथे.

बिरबल: (लगबगीने अकबराच्या पुढे येत) मालकांच्या अकाउंटला लीन पडलंय, त्याची चौकशी करायला आलोय.

सि.क.ऑ.: (हाताने आतमधल्या एका टेबलाकडे इशारा करीत) तीन नंबरला जाऊन भेटा.

(अकबर बिरबल पुढे जाऊन त्या नंबर तीन टेबलापलीकडे कॉम्युटरच्या मॉनिटरमध्ये मान खुपसून बसलेल्या महिला कर्मचाऱ्यासमोर जाऊन उभे राहतात.)

बँक कर्मचारी १: (दोघांकडे आजिबात न पाहता तार आणि बँकेच्या चिरपरिचित स्वरात) बोलिए, क्या काम है?

बिरबल: (इथे अचानक बिरबलाचा महाराष्ट्र बाणा जागा झाला आणि तो मराठीत तिला विचारता झाला.) मॅडम, हे आमचे मालक अकबर. यांच्या अकाउंटला लीन पडलं आहे.

बँ. क. १: (आता एक क्षण अकबराकडे पाहून, कीव आल्याचा हावभाव करून पुन्हा मॉनिटरात डोकं खुपसते.) कधी पडलंय लीन ?

बिरबल: जुलै 2023 मध्ये.

बँ. क. १: (आता पुन्हा एक क्षण बिरबलाकडे पाहून, बाई! काय वैताग आहे! असा हावभाव करून पुन्हा मॉनिटरात डोकं खुपसते.) मग इतक्या उशिरा आलात तुम्ही? अकाउंट वापरात नाही का?

बिरबल: नाही ना. त्यामुळेच लक्षात नाही आलं.

बँ. क. १: (अतिशय थकलेल्या स्वरात) बसा, सर्व्हरला चेक करून सांगते.

(पुढचा सुमारे अर्धा तास बसून एका कुल्यावरून दुसऱ्या कुल्ल्यावर भार देऊन अकबराने पोज बदलली. अकबराची अस्वस्थता पाहून बिरबलाने हिंमत करून मॅडमला विचारले)

बिरबल: मॅडम, दिसलं का सर्व्हरात काही?

बँ. क. १: (बिरबलाकडे न बघता बँकेच्या अजून आतल्या भागात असलेल्या दुसऱ्या महिला कर्मचारी जी पाठमोरी दिसते आहे तिच्याकडे बघत) अरुधंती मॅम! यांच्या अकाऊंटला लीन पडलंय. सर्व्हरला ऍक्सेस नाही मिळत मला. प्लिज चेक करून सांगता का? (पुढे त्या मॅडमच्या उत्तराची वाट न बघता.) त्यांच्याकडे जा, त्या सांगतीलतुम्हाला.

(अकबराने घड्याळात बघितले, अर्ध्याहून अधिक तास तोंडात मूग धरून बसलेली ही बाई आता दुसरीकडे जायला सांगते म्हटल्यावर तिच्याकडे खाऊ का गिळू नजरेने बघत चटदिशी उठला आणि आतल्या त्या मॅडमच्या टेबलाकडे चालू लागला. सोबत बिरबलही लगबगीने चालू लागला.)

बिरबल: (नवीन मॅडमला पुन्हा ओळख करून देत) मॅडम हे आमचे मालक अकबर. यांचं इथे करंट अकाउंट आहे. अकाऊंटला बॅलन्स नऊशे रुपये आहे त्याच्यावर साडेसातशे रुपयाचं लीन पडलं आहे. जरा बघता का. पैसे नसल्यामुळे मालकांची तंगी चालू आहे.

बँक कर्मचारी २: (सुमारे पावणेतीन मिनिटे मौन पाळून) बसा. चेक करते.

(तिथे एकच खुर्ची असते. अकबर बिरबल दोघेही बसायला सरसावतात पण बिरबल पटकन बसून घेतो. पुन्हा अकबराचे डोळे मोठे झाल्यावर पटकन उठून बाजूला होतो मग अकबर बसतो. मग बिरबल बाजूची एक खुर्ची जी जड असल्यामुळे उचलली जात नाही, मग तो ती खुर्ची ओढत आणू लागतो तर लोखंड फरशीवर घासल्याचा कर्कश्श आवाज होतो. बँकेतले सगळे बिरबरलकडे बघू लागतात. समोरच्या मॅडम मात्र ढिम्म न हलता, तोंडावरची माशीही न हलू देता आधीसारखेच आपले काम चालू ठेवत घरचा राग कीबोर्डवर काढत असतात.)

बिरबल: (बराच वेळ इथेही बसून झाल्यावर, मॅडम, दिसतंय का काही?

बँ. क. २: दोन वर्षांपूर्वीच्या इंट्रीज आहेत त्या. जरा वेळ लागतो ऍक्सेस व्हायला. दोन वर्ष थांबलात आता अजून थोडं थांबा की. असंही तुम्ही ते अकाउंट बघत नव्हता.

बिरबल: बरोबर आहे मॅडम तुमचं. पण मालकांचे नवीन लोन झालेत पाच, आधीचे तीन. सगळे ईएमआय मिळून बाकीचे अकाउंट साफ झालेत. हेच अकाउंट राहिलंय म्हणून त्यातून पैसे काढायचे आहेत पण लीन पडल्यामुळे उरलेल्या दीडशे रुपयांत मालकांनी महिना कसा काढायचा?

बँ. क. २: (अतिशय कीव केल्याचा अविर्भाव करून) हे आधीचे धंदे अर्धवट राहिलेत. म्हणजे, आधीच्या धंद्यात काही टॅक्स भरायचा राहिलाय सरकारला. त्यामुळे सरकारने बँकेला सांगून ते लीन टाकलंय.

बिरबल: कसला धंदा? कसला टॅक्स मॅडम? लॉकडाऊन पासून मालकांचा धंदा डाऊन आहे. मालक आता स्वतः सुपरवायजर आहेत वाशिंग सेंटरवर. फक्त प्रीमियम कॅटेगरीतल्या गाड्याच बघतात बरं का मालक? आणि शॅम्पू लावून झाल्याशिवाय जागेवरून उठत नाहीत. पाईप धरतात फक्त पाणी मारायचा. चालू बंद करायला ज्युनियर एम्प्लॉयीला सांगतात. रुबाब अजूनही टिकून आहे मालकांचा. (एवढं सगळं बिरबल सांगत असताना अकबर डोळे मिटून मान तिरपी करून थाटात डोलवत असतो.)

बँ. क. २: हे बघा. तुमच्या धंद्याचं तुम्हाला आणि सरकारला माहीत. बँकेला जेवढं सांगितलं आणि मला जेवढं दिसलं ते मी सांगितलं.

बिरबल: पण नक्की कुणाकडे जायचं ते तरी सांगा.

बँ. क. २: (पटकन अंगावर पडलेली पाल झटकावी तशा घाईने मॅडम बोलल्या) हे बघा, टॅक्सचं ऑफिस जिथे कुठे असेल तिथे जा. बाकीचं आम्हाला काय माहीत नाही.

(साधारण दोन तास बँकेच्या खुर्चीवर बसून अकबर बिरबल उठले आणि बाहेर चालू लागले. एव्हाना बँकेच्या कामकाजाची वेळ संपल्यामुळे बँकेच्या सिक्युरिटीने शटर खाली टाकलेलं होतं त्यामुळे शटरजवळ जाऊन अकबर आणि बिरबल दोघे एकमेकांकडे शटर कोण उचलणार ह्या प्रश्नार्थक चेहऱ्याने बघू लागतात. शेवटी अकबराचे हात कंबरेकडे जाताच बिरबल घाईघाईने खाली वाकून शटर उघडतो आणि दोघे बाहेर पडून चालू लागतात.)

- संदीप भानुदास चांदणे (बुधवार, 17/12/2025)